01.09.2026


2023 թվականին «Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ» հիմնադրամը հանդես էր եկել հայտարարությամբ՝ անդրադառնալով այն ժամանակ հանրային լայն արձագանք ստացած տեղեկություններին, ըստ որոնց՝ Թանգարանում իբր ոչնչացվում կամ այրվում են Հայոց ցեղասպանությանը վերաբերող մշակութային արժեք հանդիսացող նյութեր։

Այդ ժամանակ Թանգարանը հստակորեն հերքել էր նման պնդումները և ներկայացրել իր դիրքորոշումը։

Այսօր, սակայն, այդ հարցի վերաբերյալ առկա է նաև իրավասու մարմինների կողմից իրականացված քրեական վարույթի և նշանակված մասնագիտական փորձաքննությունների արդյունքը (22 էջ), որը հնարավորություն է տալիս հարցին անդրադառնալ ոչ միայն Թանգարանի հայտարարության, այլև պաշտոնական քննության փաստական և փորձագիտական արդյունքների հիման վրա։

27.05.2023թ. հրապարակված տեսանյութի կապակցությամբ նախաձեռնված քրեական վարույթի շրջանակում իրականացվել են համապատասխան քննչական գործողություններ, հարցաքննվել են վկաներ և նշանակվել են դատաապրանքագիտական ու դատամշակութաբանական փորձաքննություններ։

Փորձաքննությունների արդյունքում ուսումնասիրված փաստաթղթերը և այլ թղթային նյութերը գնահատվել են որպես աշխատանքային, տեղեկատվական և պատճենային բնույթի տպագրական նյութեր, որոնք չեն առանձնացել եզակիությամբ, բնօրինակությամբ կամ ինքնուրույն պատմամշակութային և գեղարվեստական արժեք ներկայացնող հատկանիշներով։

Հետևաբար, փորձագիտական եզրակացության համաձայն, նշված նյութերը չեն հանդիսացել մշակութային արժեք ունեցող առարկաներ։

Քննության արդյունքներով քրեական վարույթը կարճվել է։

Այսպիսով, 2023 թվականին Թանգարանի կողմից հնչեցված հերքումն այսօր ունի նաև իրավասու մարմինների իրականացրած քննության և մասնագիտական փորձաքննությունների արդյունքներով հաստատված փաստական հիմք։

Մասնավորապես, վարույթի շրջանակում չի հաստատվել լրատվական կայքերում շրջանառվող այն վարկածը, թե Թանգարանում ոչնչացվել են պատմական նշանակություն ունեցող փաստաթղթեր, մշակութային արժեք հանդիսացող նյութեր (Ընդհանրապես, թանգարանային հավաքածուի մեջ ընդգրկված առարկաները (ներառյալ փաստաթղթերը) առանց համապատասխան կարգադրության թանգարանի պահոցներից դուրս չեն բերվում)։ Հակառակը՝ նշանակված մասնագիտական փորձաքննություններով ուսումնասիրված նյութերը չեն ճանաչվել որպես մշակութային արժեքներ, իսկ քրեական վարույթը կարճվել է։

Այս հանգամանքը կարևոր է ընդգծել հատկապես այն պատճառով, որ 2023 թվականին տարածված հրապարակումները ձևավորել էին այնպիսի հանրային ընկալում, թե խոսքը Հայոց ցեղասպանության պատմական ժառանգության կամ Թանգարանի հավաքածուի մաս կազմող մշակութային արժեքների ոչնչացման մասին է։ Այս պնդումը, իր այդ ձևակերպմամբ, չի հաստատվել իրականացված քննությամբ։

Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտը ևս մեկ անգամ ընդգծում է, որ Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ փաստաթղթերի, լուսանկարների և այլ պատմական նյութերի պահպանությունը, ուսումնասիրությունն ու հանրահռչակումը Թանգարանի առաքելության առանցքային ուղղություններից են։ Թանգարանը գիտակցում է այդ ժառանգության պահպանության նկատմամբ իր բացառիկ պատասխանատվությունը և իր գործունեությունն իրականացնում է այդ պատասխանատվությանը համապատասխան։

Միաժամանակ, Թանգարանը գտնում է, որ հանրային դաշտում նման ծանր և հեղինակազրկող պնդումների շրջանառությունը պետք է հիմնված լինի ստուգված փաստերի և իրավականորեն ու մասնագիտականորեն հիմնավորված գնահատականների վրա։ Հակառակ դեպքում դրանք կարող են հասարակության շրջանում ստեղծել իրականությանը չհամապատասխանող պատկերացում ինչպես Թանգարանի գործունեության, այնպես էլ նրա կողմից պահպանվող պատմական ժառանգության նկատմամբ վերաբերմունքի վերաբերյալ։

Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտը կոչ է անում 2023 թվականի դեպքի վերաբերյալ հրապարակումներում հաշվի առնել քրեական վարույթի արդյունքները և չներկայացնել որպես հաստատված փաստ իրականությանը չհամապատասխանող պնդումները, մանավանդ որ դրանք չեն հաստատվել իրավասու մարմինների կողմից իրականացված քննությամբ։

Թանգարան-ինստիտուտը, իր հերթին, անհրաժեշտության դեպքում իրեն վերապահված իրավական բոլոր միջոցներով պաշտպանելու է իր բարի համբավը, մասնագիտական հեղինակությունը և հանրության առջև իր գործունեության վերաբերյալ ճշգրիտ տեղեկատվության տարածման իրավունքը։