23.12.2008
Ermeni Soykırım Müsesi- Enstitüsü (ESME) tarafından “Ermeni Soyıkırımı: Diplomatik Belgeler” dizisinden 1913-1923 y. arasındaki Ermeni sorunuyla ilgili olan İtalyan Dış İşleri Bakanlığı (DİB) Tarihi-Diplomatik arşiv belgelerini yayımlanmıştı.
1913-1923y. Ermeni sorunu tarihini açısından önemli bir dönem. Zamanda dünyanın tek en büyük devleti olan İtalyan arşivlerindeki Ermeni sorunu ve Ermeni soykırımı hakkında belgeleri, bazı istisnalar dışında, okuyuculara ve uzmanlara tamamen belirsiz idi. Bu kusurluğu dolduracak diye Aramayis Babloyan belgelerin birinci cildi hazırladı.
Araştırmalar sonucunda, İtalyan DIB diplomatik arşiv depolarında, Ermeni halkıyla ilgili belgelerinin ‘Armenia’ adı altında sakladıklarını belli oldu. Bu, Eremni Hükümeti olmadığı halde, Osmanlı İmpartorluğu’ndaki Ermeni bölgelerinin Ermenistan olarak kabul etmeleri açısından dikkat çekici bir noktadır.
Bu belgeler şartlı 60 olarak numaralandırılmış ve çeşitli arşiv fonlarında şu isimlerle saklanmıştır.
1.Siyasi bir dizi (Serie Politica P) 1891-1916
2.Siyasi Arşiv.Genel ve Hükümeti (Archivio Politico-ordinario e di gabinetto) 1915-1918
3.Siyasi İşler (Affari politici) 1919-1930
4.Barış Konferanslar (Conferenze della pace) 1919-1923
Bu dört genel arşiv fonu dışında, Türkiye ile ilgili olan İtalya, Londra, Paris, Petersburg, Berlin, Viyana, İstanbu’daki Büyükelçiliğin arşivlerinde ve çeşitli fonlarında Ermeni sorunu yansıtan belgeler mevcut.
Seçkinin birinci cildinde 1913-1917 olaylarını yansıtan 225 belge kapsamaktadır.
Kronoloji olarak büyük soykırımla ilgilendiği, güvenilir belgesel kapsamakla, Eremni katliamlarının planlayarak yerine getirildiği tartışılmayacak gerçeğini aydınlatacak açısından kıtabın birinci ciltteki belgeleri çok önemlidir. 1918-1923 olayları yansıtan seçkinin ikinci cildi ise basım hazırlığı sürecinde.
Belgeler, tümüyle ilk defa kamuoyuna sunulmaktadır.
Seçkinin iki ciltte 1913-1923 yıllarına ait belgeleri kapsamakla birlikte, bu cildin ekinde ilk kez okuyuculara 1908-1909 yılları arasındaki Kilikya Ermeni kırımlarının ilgilendirilmiş 20 tane belgeleri de ekletir.
