Home Map E-mail
 
Eng |  Հայ |  Türk |  Рус |  Fr  

Հիմնական էջ
Գլխավոր
Պատվիրակություններ
Կայքի քարտեզ
Հետադարձ կապ
Կապ մեզ հետ
Հղումներ
Նախօրեին
Հայոց պատմություն
Լուսանկարներ
Հայոց Եղեռնը
Ցեղասպանություն
Հայոց Եղեռնը
Ժամանակագրություն
Լուսանկարներ
100 պատմություններ
Քարտեզագրում
Մշակութային եղեռն
Հիշի՛ր
Վավերագրեր
Ամերիկյան
Անգլիական
Գերմանական
Ռուսական
Ֆրանսիական
Ավստրիական
Թուրքական

Հետազոտում
Մատենագիտություն
Վերապրողներ
Ականատեսներ
Մամուլ
Մեջբերումներ
Դասախոսություններ
Ճանաչում
Պետություններ
Կազմակերպություններ
Տեղական
Արձագանք
Առաքելություն
Տնօրենի ուղերձը
Մամլո հաղորդագրություն
Էլ.թերթ
Հոդվածներ
Հարցազրույցներ
Նորություններ
Գիտաժողովներ
Միջոցառումներ ՀՑԹԻ-ում
Գրքի տարի 
Լեմկինի կրթաթոշակ 
Կրթաթոշակառուները 
   Թանգարան
Թանգարանի մասին
Այցելություն
Մշտական ցուցադրություն
Ժամանակավոր
Օն լայն  
Հիշատակի բացիկներ  
   Ինստիտուտ
Գործունեությունը
Հրատարակություններ
ՀՑԹԻ հանդեսներ  
Գրադարան
ՀՑԹԻ հավաքածուները
   Եղեռնի հուշահամալիր
Պատմությունը
Լուսանկարներ
Հիշատակի օր
ՀՑԹԻ հիմնադրամ
 

Armenian General Benevolent Union
All Armenian Fund
National Academy of Sciences of Armenia
Public Radio of Armenia
Armenian News Agency
ARMEDIA  Information, Analytical Agency
Inhomage
armin
armin
armin
armin
armin
1000000lives




Նորություններ

ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻՆ ԼՐԱՆՈՒՄ Է ԶՄՅՈՒՌՆԻԱՅԻ ԱՂԵՏԻ 95-ՐԴ ՏԱՐԵԼԻՑԸ
ԶՄՅՈՒՌՆԻԱՅԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑԻՆ

15.09.2017


1922 թվականի սեպտեմբերին տեղի ունեցած Զմյուռնիայի աղետը Հայոց ցեղասպանության վերջին խոշոր դրվագներից մեկն էր: Մի քանի օրվա ընթացքում երբեմնի ծաղկուն քաղաքը, որն իր գեղեցկության համար անվանվում էր «Արևելքի աստղ», դադարեց գոյություն ունենալուց: Քաղաքից, որը Փոքր Ասիայում քրիստոնեության վերջին հանգրվանն էր, և ընդգծված քրիստոնեական դիմագիծ ունենալու համար մուսուլմանների կողմից հաճախ անվանվում էր «գյավուր Իզմիր» («անհավատ Զմյուռնիա»), մնաց միայն թուրքական թաղը: Քրիստոնյա խաղաղ և անզեն բնակչության զգալի մասը կոտորվեց, իսկ նրանց պատկանող գրեթե բոլոր շինությունները հրդեհվեցին և վերածվեցին ավերակների կույտի:

Հայերը Զմյուռնիա քաղաքում ունեին կրոնական և կրթական բազմաթիվ հաստատություններ: Իր ճարտարապետական հորինվածքով և ճոխությամբ առանձնանում էր Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին, որի վերաբերյալ ամենահին հիշատակությունը պատկանում է 17-րդ դարին: Ենթադրվում է, որ եկեղեցին կառուցվել է 16-րդ դարում: Մինչև Զմյուռնիայի՝ 1922 թ. աղետը պահպանված եկեղեցու Ավագ դռան շուրջը մարմարյա քարերի վրա եղած արձանագրությունների համաձայն՝ եկեղեցին մեծապես տուժել է 1688 թ. երկրաշարժի հետևանքով, և վերակառուցվել է 1689 թ.: 1845 թ. Զմյուռնիայում բռնկված հրդեհը մեծ վնաս է հասցրել Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցուն: Սակայն կրկին վեկականգնվել է 1853 թ. ճարտարապետ Մելքոն Երամյանի կողմից:

Ընդհանուր առմամբ, Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին եղել է Զմյուռնիայի ամենաճոխ և մեծ շինություններից մեկը: Ունեցել է յոթը դուռ, որոնցից ավագը բացվել է միայն հանդիսավոր օրերին, իսկ ամենօրյա գործածության համար օգտվել են աջակողմյան դռնից, որն առավոտից երեկո բաց է եղել հավատացյալների համար: Եկեղեցին ունեցել է շքեղ գմբեթ, ոսկեփայլ խորաններ, մարմարաշեն բարձր վեմ, բարձր սյուներ, բազմաթիվ լուսամուտներ: Մարմարյա և սպիտակափայլ սյուները թվով տասն են եղել՝ յուրաքանչյուր կողմից հնգական, և առանց պատվանդամի ու խոյակի ունեցել են 5.50 մ բարձրություն: Եկեղեցին ունեցել է 33 մետր երկարությամբ և 21 մետր լայնությամբ մակերես, իսկ գլխավոր պատերը 1 մետր լայնությամբ են եղել: Մարմարակուռ բեմը ունեցել է մեկ մետր բարձրություն, որի վրա բարձրանալու համար կառուցված է եղել երկու աստիճան: Սուրբ Ստեփանոսն ունեցել է երեք խորան, որոնք մեկը մյուսից գեղեցիկ են եղել: Ավագ խորանը նվիրված է եղել Ս. Ստեփանոս նախավկային, աջակողմյանը՝ Ս. Հովհաննու Կարապետին, իսկ ձախակողմյանը՝ Ս. Աստվածածնին:

Աջ և ձախ կողմերից եղել են փայտաշեն հաստ դռներ, որոնք եկեղեցու երկու թևերի վրա խաչաձև դեպի պարտեզ դուրս եկած եկու փոքրիկ տաճարները եկեղեցու հետ հաղորդակցության մեջ էին պահում: Փոքրիկ տաճարներից աջակողմյանը նվիրված էր Սուրբ Բարդուղիմեոսին, իսկ ձախակողմյանը՝ Ս. Հովհաննու Կարապետին (Ս. Գլխադիր): Դրանց ներքին մասը շատ պարզ է եղել, ճերմակախառն ներկով ներկված, իսկ արևելյան որմերի մեջ ստեղծված է եղել մեկ խորան՝ զույգ սյունակներով զարդարված: Հենց այս փոքրիկ տաճարներից Ս. Գլխադիրում է տեղադրված եղել 1892 թ. Անիից այստեղ բերված մի խաչքար:

Զանգակատան աշտարակը ունեցել է քառանկյուն ձև և իր բարձրությամբ գերիշխել է գմբեթի և ամբողջ եկեղեցու վրա: Ունեցել է երկու զանգակ: Բացի այդ եկեղեցու բակում եղել է ջրհոր, որի ջրից օգտվել են ոչ միայն հայերը, այլ նաև՝ հույները և թուրքերը: Ջրհոր իջնելու աստիճանների վրա եղել է խաչքար:

Սուրբ Ստեփանոսի առաջին ճարտարապետը համարվում է Ստրատին, որը գցել է եկեղեցու հիմքը և սկսել շինարարությունը: Սակայն Ազգային վարչությունը դժգոհ լինելով նրա աշխատանքից, գործը վստահում է Սիմոն Կեսարացի անունով մի ճարտարապետի, որը, սակայն, կարճ ժամանակ անց հրաժարվում է շարունակել աշխատանքը: Զմյուռնահայերը դիմում են պոլսեցի ճարտարապետ Յորտեք Մինասին, որը, սակայն, չկարողանալով գալ, ուղարկում է Մելքոն Երամյանին, ով ավարտում է եկեղեցու կառուցումը:

Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցու պարտեզը ժամանակին օգտագործվել է որպես գերեզման, որտեղ մինչև 20-րդ դարասկիզբը պահպանված հնագույն շիրմաքարերի արձանագրությունների նմանահանությունների պահպանումը (Զմյուռնիայի հայերի կյանքի մասին գրականության մեջ) հնարավորություն է տալիս շատ բան իմանալ զմյուռնահայերի մասին: Հնագույն շիրմաքարերը պատկանում են 16-րդ դարին:

Զմյուռնայի հայության հոգևոր և մակութային կյանքի այս կարևոր կենտրոնը ևս դադարեց գոյություն ունենալուց 1922 թ. սեպտեմբերյան ողբերգությունից հետո:













ՀԵՏԵՎԵ՝Ք ՄԵԶ



ՎԻՐՏՈՒԱԼ ԹԱՆԳԱՐԱՆ

ԼԵՄԿԻՆԻ ԿՐԹԱԹՈՇԱԿ

Lemkin
ՀՑԹԻ ՄԵԿՆԱՐԿՈՒՄ Է
2018Թ. ՌԱՖԱՅԵԼ ԼԵՄԿԻՆԻ
ԱՆՎԱՆԱԿԱՆ ԿՐԹԱԹՈՇԱԿԸ

ՀԱՏՈՒԿ ՆԱԽԱԳԻԾ

100photo
100 ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՉԱԿԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ


ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ՑՈՒՑԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

brand book
Ժամանակավոր ցուցադրություններ՝ Հայոց ցեղասպանության թեմայով
Հայոց ցեղասպանության թեմային նվիրված տարբեր խորագրերով ժամանակավոր ցուցադրությունները շահեկանորեն կնպաստեն հայկական ու միջազգային լսարաններում սույն թեման խոր և հանգամանալի ներկայացնելուն, կծառայեն կրթադաստիարակչական նպատակների:

ՀԻՇԻ՛Ր

remember
Մուրադ Կյուրիկյան, Սեբաստիայի հայտնի հնչակյան գործիչներից: 1915 թ. ձերբակալվել է: 40 օր բանտում անասելի չարչարանքների է ենթարկվել և դաժանաբար սպանվել: Հայոց ցեղասպանության զոհ:

Հայոց ցեղասպանության ուսումնասիրության միջազգային հանդես  

Հայոց ցեղասպանության ուսումնասիրության միջազգային հանդես

Հայաստան, Երևան, 0028
Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր
Հեռ.: (374 10) 39 09 81
Ֆաքս: (374 10) 39 10 41
    2007-2016 © Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ     Էլ.հասցե: info@genocide-museum.am