ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի հրատարակությունների համառոտ մատենագիտություն

	Հայկ Դեմոյան, Հայկական սպորտը և մարմնակրթությունը Օսմանյան կայսրությունում, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց Ցեղասպանության Թանգարան-Ինստիտուտ, Երևան, 2009, 220 էջ 2009 թվականին հրատարակված մենագրության մեջ առաջին անգամ համադրվում և ներկայացվում են Օսմանյան կայսրությունում հայկական սպորտի և մարմնակրթության ձևավորման ու զարգացման ընթացքն ու առաջին հայ մարմնամարզական ակումբների գործունեությունը: Այս հրատարակությունն ընթերցողներին հնարավորություն է ընձեռում ծանոթանալու հայկական սպորտի պատմության ցայսօր անհայտ դրվագներին:
	Հայկ Դեմոյան, 1988-1990 թվականներին Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության լուսաբանումը արևմտյան մամուլում, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց Ցեղասպանության Թանգարան-Ինստիտուտ, Երևան, 2008, 166 էջ 2008 թվականին հրատարակված Հայկ Դեմոյանի մենագրությունն անդրադառնում է 1988-1990 թվականներին Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության լուսաբանմանը արևմտյան մամուլում: Երևան են հանվում արևմտյան ԶԼՄ-ների կողմից ղարաբաղյան հիմնահարցի ներկայացման, դրա մեկնաբանման շուրջ առկա տարբերությունները և դրանց խորքային պատճառները` ներառյալ գոյություն ունեցող կարծրատիպերը: Հակիրճ անդրադարձ է կատարվում նաև Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության պատմությանը:
	Ռուբեն Փոլ Ադալյան, Հիշեցում և հասկացողություն Հայոց Ցեղասպանությունը, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց Ցեղասպանության Թանգարան-Ինստիտուտ, Երևան, 2008, 43 էջ 2008 թվականին հրատարակված Ռուբեն Փոլ Ադալյանի գրքում հակիրճ ներկայացվում են Հայկական հարցի և Հայոց ցեղասպանության պատմությունը, Հայոց ցեղասպանության իրագործման մեխանիզմները և հետևանքները, համաշխարհային հանրության արձագանքները: Անդրադարձ է կատարվում նաև ցեղասպանության տեսական հարցերին, մասնավորապես ցեղասպանության տեսական, իրավական և քաղաքական հիմնահարցերին:
	Արամայիս Բալոյան, Իտալիայի արտաքին գործերի նախարարության պատմական դիվանագիտական արխիվի վավերագրերը առաջին Հայկական հարցի մասին 1913-1923թթ. Հատոր Ա, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց Ցեղասպանության Թանգարան-Ինստիտուտ, Երևան, 2008, 250 էջ Արամայիս Բալոյանի կողմից հավաքված և թարգմանված իտալական դիվանագիտական վավերագրերի առաջին հատորը լույս տեսավ 2008 թվականին: Նշված փաստաթղթերը նոր լույս են սփռում Հայկական հարցի և Հայոց ցեղասպանության պատմության վրա, ինչը հնարավորություն է ընձեռում ավելի խորը ուսումնասիրել նշված հարցերը: Սույն վավերագրերը հայերեն հրատակվում են առաջին անգամ:
	Կլոդ Մութաֆյան, Հայոց ցեղասպանություն, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց Ցեղասպանության Թանգարան-Ինստիտուտ, Երևան, 2008, 32 էջ 2008 թվականին հրատարակված Կլոդ Մութաֆյանի գրքում հակիրճ ներկայացվում են Հայկական հարցը և Հայոց ցեղասպանության պատմությունն իրենց կարևոր հանգրվաններով: Մասնավորապես, առանձին ներկայացված են համիդյան ջարդերը, 1909թ. Ադանայի կոտորածը և 1915-1922թթ. Հայոց ցեղասպանությունը և դրանց հետևանքները: Այս ամենը հնարավորություն է ընձեռում ընթերցողին առաջին մոտեցմամբ պատկերացում կազմել նշված հարցերի վերաբերյալ:
	Ալմա Յուհանսոն, Աքսորյալ ժողովուրդ. մեկ տարի հայոց պատմությունից, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց Ցեղասպանության Թանգարան-Ինստիտուտ, Երևան, 2008, 148 էջ 2008 թվականին հրատարակված շվեդուհի միսիոներ Ալմա Յոհանսոնի եռալեզու (հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն) հուշագրությունը կարևոր նշանակություն ունի Հայոց ցեղասպանության պատմության ուսումնասիրության համար: Լինելով օտարերկրյացի ականատես, Յոհանսոնն անաչառորեն ներկայացրել է 1915 թվականի իրադարձությունները Մուշում, որտեղ նա գտնվել է 1901-1915 թվականների ընթացքում: Յոհանսոնի հուշերը հայերեն և ռուսերեն հրատարակվում են առաջին անգամ:
	Հասան Ամջա, Տեղահանություն և ոչնչացում, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց Ցեղասպանության Թանգարան-Ինստիտուտ,Երևան, 2007, 48 էջ 2007 թվականին հրատարակված թուրք քաղաքական գործիչ Հասան Ամջայի հուշերում ներկայացվում են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հայերի տեղահանության և նրանց հետագա ճակատագրի մանրամասները: Աշխարհամարտի ժամանակ Ամջան Ջեմալ փաշայի կողմից նշանակվել էր «Հայ տեղահանվածների տեսուչ» և անձամբ էր զբաղվում Սիրիայում և Լիբանանում տեղահանված հայերի վերաբնակեցմամբ և ի պաշտոնե քաջատեղյակ էր այդ գործընթացի մանրամասներին: Դրա շնորհիվ Հասան Ամջայի հուշերը ստանում են սկզբնաղբյուրային նշանակություն և մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում Հայոց ցեղասպանության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից:
	Ռուբինա Փիրումյան, Եվ նրանք, ովքեր շարունակում են ապրել Թուրքիայում 1915 թվականից հետո, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց Ցեղասպանության Թանգարան-Ինստիտուտ,Երևան, 2008, 277 էջ, անգլերեն 2008 թվականին հրատարակված Կալիֆորնիայի համալսարանի դասախոս Ռուբինա Փիրումյանի գրքում ուսումնասիրվում են Հայոց ցեղասպանությունից հետո Թուրքիայում ապրող հայերի ինքնության հարցերը` ներկայացված թուրք գրողների ստեղծագործություններում: Առանձնակի հետաքրքրություն են ներկայացնում այն թուրքերի պատմությունները, որոնց նախնիները հայեր են եղել: Գիրքը նախատեսված է պատմաբանների, ազգագրագետների, արևելագետների, մարդաբանների և ինքնության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար:
	Տիգրան Հովհաննիսյան, Տաճիկ կառավարությունը և իթթիհաթը մարդկության դատարանի առաջ, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց Ցեղասպանության Թանգարան-Ինստիտուտ,Երևան, 2007, 62 էջ 20-րդ դարի սկզբի հայ գրական, հասարակական և քաղաքական գործիչ Տիգրան Հովհաննիսյանի գիրքը Հայոց ցեղասպանությունը ժխտող թուրքական կեղծարարների դեմ հրատարակված առաջին աշխատություններից մեկն է: Բացի իր պատմական արժեքից, սույն աշխատությունը չի կորցրել նաև իր գիտական արժեքը և այսօր էլ կարող է օգտակար լինել ուսումնասիրողների համար:
	Ավստրո-Հունգարիան և Հայաստանը, 1912-1918, արխիվային փաստաթղթերի ժաղովածու, կազմեց և ներկայացրեց Արտեմ Օհանջանյանը, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց Ցեղասպանության Թանգարան-Ինստիտուտ, Երևան, 2005, 521 էջ, գերմաներեն Ժողովածուն ներկայացնում է Օսմանյան կայսրությունում Ավստրո-Հունգարիայի դիվանագիտական ներկայացուցիչների փաստաթղթերն ու գրառությունները Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ:
	Տգրան Սարուխանյան, Մեծ Բրիտանիան և Հայոց ցեղասպանությունը, 1915-1918թթ., ՀՀ ԳԱԱ Հայոց Ցեղասպանության Թանգարան-Ինստիտուտ, Երևան, 2005, 202 էջ Հետազոտության առարկան է մեծ Բրիտանիայի պաշտոնական դիրքորոշումը Հայոց ցեղասպանության տարիներին և բրիտանական պառլամենտի լսումները Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ:
	Վալերի Թունյան, Երիտթուրքերը և Հայկական հարցը, մաս 1(1908-1912¤, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց Ցեղասպանության Թանգարան-Ինստիտուտ, Երևան, 2004, 392 էջ, ռուսերեն Մենագրության ուսումնասիրության առարկան թուրքական ղեկավարող քաղաքական կուսակցության` երիտթուրքերի «Միություն և Առաջադիմություն» կոմիտեի դիրքորոշումն է Հայկական հարցի վերաբերյալ, կոմիտեի կապը հայկական քաղաքական կազմակերպությունների, ինչպես օրինակ` Ազգային Խորհրդի, Կ.Պոլսի պատրիարքարանի, քաղաքական կուսակցությունների հետ: Հեղինակն անդրադառնում է նաև հայ-թուրքական հարաբերություններին սկսած նրանց իշխանության գալուց մինչև նրանց կառավարության հեռացումը իշխանությունից:
	Արմեն Մարուքյան, Հայկական հարցը և Ռուսաստանի քաղաքականությունը, 1915-1917թթ., ՀՀ ԳԱԱ Հայոց Ցեղասպանության Թանգարան-Ինստիտուտ, Երևան, 2003, 485 էջ, ռուսերեն Մենագրության ուսումնասիրության առարկան Ռուսասատանի քաղաքականությունն է Հայկական հարցի վերաբերյալ ցարիզմի, Ժամանակավոր կառավարության և Խորհրդային ռեժիմիների տարիներին: Ուսումնասիրվում է երեք ռեժիմների` Հայկական հարցի շուրջ արտաքին քաղաքականության դինամիկան, ինչպես նաև ռուսական իշխանությունների քաղաքականությունը Արևմտյան Հայաստանի հայ բնակչության նկատմամաբ:
	Ռոբերտ Բաղդասարյան, Հայոց ցեղասպանությունը և Ռուսաստանի հայ մտավորականությունը, «Գիտություն՚ հրատարակչություն, Երևան, 2002, 256 էջ, ռուսերեն Մենագրության մեջ լուսաբանվում է Ռուսաստանի հայ մտավորականության, ինչպես օրինակ, Գ.Ջանիշևի, Ա. Ջիվելեգովի, Գ. Չալղուշյանի, Մ. Պապաջանովի, Յ. Զավրիևի և Կ. Միքայելյանի հաս-քաղաքական, մշակութա-հայրենասիրական և հրատարակչական գործունեությունը Հայոց ցեղասպանության տարիներին սկսած 1890-ական թվականներից մինչև 1920-ական թվականները: Գիրքը ներառում է ակնարկներ XIX դարի վերջերին և XX դարում հայ-ռուսական պատմա-մշակութային փոխհարաբերությունների առնչությամբ:
	Տիգրան Մաթոսյան, Հայոց ցեղասպանություն և հրեական հոլոքոստ. համեմատական փորձ, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ, Երևան, 2005, 182 էջ Գրքում համառոտ անդրադարձ է կատարվում Հայոց ցեղասպանության և հրեական հոլոքոստի պատճառներին, մեխանիզմներին և ընթացքին: Հեղինակը զուգահեռներ է անցկացնում երկու ցեղասպանությունների պատճառների միջև:
	Հայոց ցեղասպանություն. Աշխարհի պետությունները, ազգային խորհրդարանները և միջազգային կազմակերպությունները դատապարտում են և ճանաչում (նյութերի ժողովածու): Կազմող, պատասխանատու խմբագիր և առաջաբանի հեղինակ` Լ. Բարսեղյան, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ, Երևան, 2005, 652 էջ Ժողովածուն ընդգրկում է 1915-1918թ.թ. Հայոց ցեղասպանության մասին ռուսական, բրիտանական և Օսմանյան խորհրդարանական լսումների վերաբերյալ նյութեր, ինչպես նաև մի շարք երկրների ազգային ու նահանգային խորհրդարանների ընդունած որոշումներն ու օրենքները Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և դատապարտման վերաբերյալ:
	Հայոց ցեղասպանությունը Գերմանիայի դիվանագետների հաղորդագրություններում (1915-1918թթ.). ըստ Կայսերական Գերմանիայի Արտաքին գործերի նախարարության քաղաքական արխիվի վավաերագրերի, կազմող և առաջաբանի հեղինակ` Վ. Ա. Միքայելյան, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց Ցեղասպանության Թանգարան-Ինստիտուտ, Երևան, 2004, 219 էջ Ժողովածուն ներկայացնում է Կայսերական Գերմանիայի Արտաքին գործերի նախարարության քաղաքական արխիվի վավաերագրերը, որոնք վկայում են 1915-1918թթ.Հայոց ցեղասպանության մասին:
	Բենիամին Պողոսյան, Հայասնպաստ շարժումը Մեծ Բրիտանիայում 1914-1923թթ., ՀՀ ԳԱԱ Հայոց Ցեղասպանության Թանգարան-Ինստիտուտ, Երևան, 2005, 174 էջ Հեղինակը ներկայացնում է 1914-1923թթ. Մեծ Բրիտանիայում հայանպաստ կազմակերպությունների, ինչպես նաև որոշ անհատների գործունեությունը, որոնք օգնություն կազմակերպեցին հայ գաղթականներին և պաշտպանեցին հայ ժողովրդի արդարացի պահանջները բրիտանական հասարակական-քաղաքական շրջանակներում:
	Արսեն Ավագյան, 1915թ. ցեղասպանությունը: Որոշումների ընդունման մեխանիզմները և դրանց իրագործումը, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց Ցեղասպանության Թանգարան-Ինստիտուտ, Երևան, 1999թ., 110 էջ, ռուսերեն Աշխատանքը նվիրված է երիտթուրքական շարժման` հայերի տեղահանության ու բնաջնջման վերաբերյալ որոշումների ընդունման պրոցեսին, ինչպես նաև դրանց իրագործմանը Հատուկ կազմակերպության միջոցով: Ուսումնասիրությունը հիմնված է մեծաքանակ արխիվային նյութերի վրա, ինչպես օրինակ, 1915թ. Օսմանյան պառլամենտի` հայերի տեղահանության մասին որոշումը, 1918թ. նույն պառլամենտի քննարկումները` տվյալ որոշման անօրինական լինելու վերաբերյալ, երիտթուրքական առաջնորդների ցուցումները հայերի տեղահանության ու բնաջնջման վերաբերյալ ևն:
	Ահմեդ Ռեֆիկ, Երկու կոմիտե` երկու ոճիր, թարգմանությունը թուրքերենից և առաջաբանը` Սամվել Մուրադյանի, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ, Երևան, 1998, 98 էջ Թուրք պատմաբան Ահմեդ Ռեֆիկ Ալթնայը (1880-1937) ականատես է եղել 1915թ. Էսքիշեհիրի հայերի տեղահանությանը և 1918թ. այցելել Էրզրում ու Գյումրի: Որպես ականատես` իր վկայություններն ու դրանց վերլուծությունը նա ամփոփել է 1919թ. Ստամբուլում լույս տեսած «Երկու կոմիտե` երկու ոճիր» հոդվածաշարում, որը երիցս հրատարակվել է առանձին գրքով: Սույն թարգմանությունը կատարված է վերջին (1994) թուրքերեն հրատարակությունից:
	Ամերիկայի Միացայլ Նահանգների պաշտոնական վավերագրեը Հայոց ցեղասպանության մասին (փաստաթղթերի ժողովածու), կազմող` Արա Սարաֆյան, անգլերենից թարգմանեց` Հասմիկ Հայրապետյանը, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ, Երևան, 2004, 366 էջ Փաստաթղթերի ժողովածուն ուսումնասիրողների և լայն հասարակայնության ուշադրությունն է բևեռում Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ Օսմանյան կայսրությունում ԱՄՆ հյուպատոսների մի շարք զեկույցների վրա:
	Վալերի Թունյան, Ռուսաստանը և Հայկական հարցը, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ, Երևան, 1998թ., 240 էջ, ռուսերեն Մենագրությունը նվիրված է ռուս-հայկական հարաբերությունների խնդիրներին Հայաստանի` Ռուսաստանին միացումից մինչև XX դարի սկիզբը: Հայկական հարցը լուսաբանվում է հայ ազգային գործիչների սպասումների, Ռուսաստանի ստորագրած միջազգային պայմանագրերի և Մեծ տերությունների դիրքորոշման համատեքստում: Ռուսական ինքնակալության հայկական քաղաքականությունը լուսաբանվում է Մերձավոր Արևելքում աշխարհաքաղաքական հակամարտության համատեքստում: Ռուս-թուրքական և ռուս-իրանական փոխհարաբերություններին տրվում է հատուկ ուշադրություն, բացահայտվում է ռուս-անգլիական մրցակցությունը Փոքր Ասիայում: Ռուս-հայկական հարաբերությունները դիտարկվում են որպես դաշնակցային, ինչը նպաստել է հայ ժողովրդի շարունակական զարգացմանը:
	Հայ ժողովրդի կորուստները Առաջին աշխարհամարտի տարիներին (ՙՀամաշխարհային պատերազմից հայ ժողովրդի կրած վնասների քննիչ հանձնաժողովի փաստաթղթերի և նյութերի ժողովածու՚), կազմող, առաջաբանի և ծանոթագրությունների հեղինակ` Անուշավան Զաքարյան: ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ, Երևան, 2005, 239 էջ Ժողովածուն հնարավորություն է տալիս օբյեկտիվ պատկերացում կազմել և անկողմնակալ գնահատել Առաջին աշխարհամարտի տարիներին հայ ժողովրդի կրած վնասների հաշվառման և դրանց փոխհատուցման ուղղությամբ Թիֆլիսում 1918թ. վերջից մինչև 1920թ. սկիզբը գործող «Համաշխարհային պատերազմից հայ ժողովրդի կրած վնասների քննիչ հանձնաժողովի» գործունեությունը:
	Արամ Անանյան, Հայոց ցեղասպանության ժխտման նոր փորձ. Թուրքական պատմական ընկերակցության «Հայեր. աքսոր և գաղթ» աշխատության մասին, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ, Երևան, 2005, 92 էջ Մենագրությունն անդրադառնում է Թուրքական պատմական ընկերակցության հրատարակած «Հայեր. աքսոր և գաղթ» աշխատությանը, վեր է հանում Հայոց ցեղասպանության ժխտման թուրքական քաղաքականության երեսակներից մեկը` Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության թվի վերաբերյալ Անկարայի պաշտոնական պատմագրության հակագիտական մոտեցումը:
	Լավրենտի Բարսեղյան, Ֆրանսիան Հայոց ցեղասպանությունը օրենսդրությամբ ճանաչած առաջին պետությունն է աշխարհում, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ, Երևան, 2002, 244 էջ Գրքում առաջին անգամ հայերեն լեզվով ընթերցողին են ներկայացվում Ֆրանսիայի Հանրապետության Ազգային ժողովի և Սենատի քննարկումների արձանագրությունները Հայոց ցեղասպանության մասին:
	Մի սպանիր. Հայոց ցեղասպանությունը և ռուսական պոեզիան 1895-1918թթ., ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ, Երևան, 1996, 123 էջ, ռուսերեն Գիրքը ներկայացնում է XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբիª հայերին և Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված ռուսական պոեզիան:
	Գերմանիան և Հայաստանը 1914-1918թթ. Դիվանագիտական փաստաթղթերի ժողովածու, հատոր 1, թարգմ. գերմաներենից` Վալենտինա Մինալյան, Հայաստան հրատարակություն, Երևան, 2006, 392 էջ Յոհաննես Լեփսիուսի «Գերմանիան և Հայաստանը» փաստաթղթերի ժողովածուն ընդգրկում է Օսմանյան կայսրությունում գերմանական դեսպանների, հյուպատոսների, ռազմական գործիչների և այլ ներկայացուցիչների գրառումներ, որոնք արտահայտում են թուրքական կառավարության հակահայկական քաղաքականության էությունը:
	Դորա Սաքայան, Զմյուռնիա. 1922: Հայ բժիշկ Կարապետ Խաչերյանի օրագիրը, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ, Երևան 2005, 160 էջ, ռուսերեն Գիրքը բժիշկ Կարապետ Խաչերյանի օրագրությունն է, ով 1922թ. սեպտեմբերին եղել է Զմյուռնիայում և ականատես դարձել քաղաքի քրիստոնյա բնակչության բռնի տեղահանությանն ու կոտորածներին:
	Դորա Սաքայան, Զմյուռնիա. 1922: Հայ բժիշկ Կարապետ Խաչերյանի օրագիրը, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանույան թանգարան-ինստիտուտ, Երևան 2005, 160 էջ, հայերեն Գիրքը բժիշկ Կարապետ Խաչերյանի օրագրությունն է, ով 1922թ. սեպտեմբերին եղել է Զմյուռնիայում և ականատես դարձել քաղաքի քրիստոնյա բնակչության բռնի տեղահանությանն ու կոտորածներին:
	Մհեր Կարապետյան, 1915-1916թթ. Հայոց ցեղասպանության հիմնախնդիրը հետխորհրդային հայ պատմագրության մեջ, Նահապետ հրատարակչություն, Երևան 2005, 279 էջ Գրքում ներկայացված են 1915-1916թթ. Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ պատմական, քննական վերլուծությամբ հրապարակումներ` փաստաթղթերի ժողովածուներ, հուշեր, գիտական ուսումնասիրություններ, պատմագիտական և մատենագիտական աշխատություններ, օտար հեղինակների աշխատանքների թարգմանություններ, ինչպես նաև Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչմանն ու դատապարտմանը նվիրված գրականություն:
	Ավստրո-հունգարական դիվանագետների հաղորդագրությունները Հայոց ցեղասպանության մասին (1915-1918թթ), արխիվային փաստաթղթերի ժողովածու, կազմող և առաջաբանի հեղինակ Արտեմ Օհանջանյան, թարգմանությունը գերմաներենից` Վառլամ Մարտիրոսյանի, Նահապետ հրատարակչություն, Երևան, 2004, 130 էջ Փաստաթղթերի ժողովածուն ընդգրկում է ավստրո-հունգարական դիվանագետների հաղորդագրությունները Օսմանյան կայսրությունում` 1915-1918թթ. Հայոց ցեղասպանության մասին:
	Աբբա Շապեռոնի օրագիրը, Կիլիկիա 1920-Կ. Պոլիս 1921-23. թարգմանությունը ֆրանսերենից և առաջաբանը` Ս. Սահակյանի և Ս. Մուրադյանի, ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանության թանգարան- ինստիտուտ, Երևան, 2002, 202 էջ Ֆրանսիացի ռազմական հոգևորական Հուլիոս Շապեռոնը, որը 1920թ. ժամանեց Կիլիկիա, դարձավ հայ-թուրքական հակամարտության ականատեսը և գրանցեց իր տպավորությունները օրագրում: 1920-1923թթ, երբ նա Կ. Պոլսում էր, հիմնեց մի քանի որբանոցներ և օգնեց ջարդերից փրկված հայերին անցնել Եվրոպա իր սեփական ծախսերով: Թարգմանվել է ֆրանսերեն ¥1996թ.)հրատարակությունից:

2010թ. ապրիլին ՀՑԹԻ-ն կազմակերպում է միջազգային գիտաժողով նվիրված հայոց ցեղասպանության 95-րդ տարելիցին: Ուշադրության կենտրոնում լինելու է հայկական մշակութային ժառանգության ցեղասպանությունը Թուրքիայում:

2010թ. ապրիլի 22-ին Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտը բացում է ժամանակավոր ցուցադրոթյուն «Հայոց ցեղասպանությունը մամուլի առաջին էջերում» խորագրով: Ցուցադրվելու են հազվագյուտ հին օրաթերթեր և ամսագրեր, որոնք իրենց շապիկին և առաջին էջերին անդրադարձել են հայոց ցեղասպանությանը:

Շահեն Ատոմ, ծնվել է 1875թ. Ակն քաղաքում (Արևմտյան Հայաստանի Խարբերդի նահանգ), հասարակական-քաղաքական գործիչ, ազգային երեսփոխան Ակնից, Հայոց ցեղասպանության զոհ: