Home Map E-mail
 
Eng |  Հայ |  Türk |  Рус |  Fr  

Հիմնական էջ
Գլխավոր
Պատվիրակություններ
Կայքի քարտեզ
Հետադարձ կապ
Կապ մեզ հետ
Հղումներ
Նախօրեին
Հայոց պատմություն
Լուսանկարներ
Հայոց Եղեռնը
Ցեղասպանություն
Հայոց Եղեռնը
Ժամանակագրություն
Լուսանկարներ
100 պատմություններ
Քարտեզագրում
Մշակութային եղեռն
Հիշի՛ր
Վավերագրեր
Ամերիկյան
Անգլիական
Գերմանական
Ռուսական
Ֆրանսիական
Ավստրիական
Թուրքական

Հետազոտում
Մատենագիտություն
Վերապրողներ
Ականատեսներ
Միսիոներներ
Մամուլ
Մեջբերումներ
Դասախոսություններ
Ճանաչում
Պետություններ
Կազմակերպություններ
Տեղական
Արձագանք
Առաքելություն
Տնօրենի ուղերձը
Մամլո հաղորդագրություն
Էլ.թերթ
Հոդվածներ
Հարցազրույցներ
Նորություններ
Գիտաժողովներ
Միջոցառումներ ՀՑԹԻ-ում
Գրքի տարի 
Լեմկինի կրթաթոշակ 
Կրթաթոշակառուները 
   Թանգարան
Թանգարանի մասին
Այցելություն
Մշտական ցուցադրություն
Ժամանակավոր
Օն լայն  
Հիշատակի բացիկներ  
   Ինստիտուտ
Գործունեությունը
Հրատարակություններ
ՀՑԹԻ հանդեսներ  
Գրադարան
ՀՑԹԻ հավաքածուները
   Եղեռնի հուշահամալիր
Պատմությունը
Լուսանկարներ
Հիշատակի օր
ՀՑԹԻ հիմնադրամ
 

Armenian General Benevolent Union
All Armenian Fund
Armenian News Agency
armin
armin
armin




Նորություններ

«Դա ընդամենը մի հրաման էր, մի կարճ նախադասություն, որը գրեթե հազար հայ երեխաների համար մահ էր նշանակում: Վերջին բանը, որ տեսա, դա այդ որբերի համար նախատեսված հատուկ գնացքն էր կայարանում: Այնուհետև խավարի վարագույրն իջավ երեխաների ու ինձ վրա նույնպես»:

Բեաթրիս Ռոհներ` միսիոներուհին Շվեյցարիայից

12.05.2016


Իր հայանպաստ գործունեության ժամանակ Ռոհները միշտ վտանգ է զգացել, որ թուրքական կառավարությունն իրեն կարգելի օգնություն ցուցաբերել: Նա միշտ նախընտրել է գործել որպես գերմանական կազմակերպության կողմից այդտեղ ուղարկված միսիոներ. հանուն հայ երեխաների ու իր նախաձեռնած գործի «համագործակցել է կառավարության» հետ: Բեաթրիս Ռոհների հաշվետվությունները, նամակները, որոնք նա պարբերաբար ներկայացրել է իր ղեկավարությանը, այժմ պահվում են Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարարության և ամերիկյան կոմիտեի արտաքին առաքելությունների արխիվներում և կարևոր փաստաթուղթ են Հայոց ցեղասպանության պատմության և պատմագրության համար:


Բեատրիս Ռոհները ծնվել է Շվեյցարիայի Բազել քաղաքում 1876 թ. ապրիլի 23-ին: Ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո երկու տարի ուսուցիչների վերապատրաստման քոլեջում է սովորել, ապա Փարիզում անհատական ուսուցչությամբ զբաղվել, հետո` իր գործունեությունը շարունակել է Կ. Պոլսում: Նա, ծանոթանալով «Արևելքում քրիստոնեական բարեգործության գերմանական օգնության միության» (Deutscher Hülfsbund für Christliches Liebeswerk im Orient) աշխատակիցների հետ, 1899 թ. սկսել է դասավանդել Կ. Պոլսի Բեբեքի մանկատանը:

1900 թ. նոյեմբերին նշված կազմակերպության կողմից աշխատանքի է անցել Մարաշի՝ հայ աղջիկների «Բեթել» որբանոցում: Ռոհները վարում էր նաև որբանոցի թղթաբանության գործերը՝ իրականացնելով աղջիկների կրթությունն ու կիրակնօրյա դպրոցի ընդհանուր ղեկավարումը: Ռոհների ու որբանոցի աշխատակիցների ջանքերով դասերին կից գործել են նաև կարի, մանածագործության և այլ արհեստների դասընթացներ:
Մարաշի որբանոցում մեծ նվիրումով են աշխատել են նաև Ռոհների մայրն ու քույրը, ովքեր այդտեղ էլ կնքել են իրենց մահկանացուն:

1915 թ. գարնանից թուրքական իշխանությունների կողմից իրականացվող հայկական տեղահանություններն ու բռնություններն անհանգստացնում էին տեղի օտարերկրյա դիվանագետներին ու միսիոներական կազմակերպություններին: 1915 թ. նոյեմբերին «Hülfsbund»-ի ղեկավար Ֆ. Շուխարդը, ԱՄՆ-ի դեսպան Մորգենթաուն և Ուիլյամ Փիթը, ով Օտարերկրյա առաքելությունների հանձնակատարների ամերիկյան վարչության (ABCFM) գանձապահն էր Թուրքիայում, որոշել են համագործակցել ու միասին իրականացնել հայերին օգնելու իրենց գործը՝ կենտրոնատեղին դարձնելով Հալեպը: Տեղում հարցերը կարգավորելու և աշխատանքները ղեկավարելու համար կազմակերպությունը պատասխանատու է նշանակել Ռոհներին՝ հաշվի առնելով նրա՝ տարբեր լեզուների տիրապետումը, չեզոք պետության քաղաքացի լինելը, ինչպես նաև՝ փորձառությունն ու մարդկային որակները:

Հատված Բ. Ռոհների Մամուրեի վրանաքաղաք կատարած այցի հաշվետվությունից.
«Հազարավոր ցածրիկ վրաններ՝ պատրաստված բարակ կտորից, անհամար մարդիկ` տարբեր տարիքային ու սոցիալական խմբերի: Նրանք մեզ են նայում մերթ՝ ապշած, մերթ՝ անտարբեր և լրիվ հուսահատ հայացքներով: Սովալլուկ ու թշվառ երեխաներ ու կանայք մեզ կրնկակոխ հետևում են: «Խանու՜մ, հա՜ց», «Խանու՜մ, ես սոված եմ, երեկ ու այսօր ոչինչ չենք կերել»: Բավական է միայն նայել այդ թշվառ, գունատ ու ապշած դեմքերին, որպեսզի արդարացնես նրանց աղերսները: Մեզ հաջողվեց այստեղ բերել մոտ 1000 հաց ... սակայն հացը չի բավականացնում, իսկ հացի ևս մի մասնաբաժին հնարավոր չի հայթայթել»:
26 նոյեմբեր, 1915թ.

1915 թ. դեկտեմբերի վերջին Ռոհները բուժքույր Պաուլա Շեֆերի հետ ժամանում է Հալեպ և Ջեմալ փաշայի հետ ունեցած հանդիպումներից հետո որոշում է կայացնում տեղում որբախնամ գործունեություն ծավալել, քանի որ նրանց արգելվում է դեպի հարավ տեղակայված գաղթականների կարիքներով զբաղվել: Ռոհները կարողանում է կիսավեր շինությունը, ուր որբ երեխաներն էին տեղակայված, կարգի բերել ու ախտահանել:

Հատված Բ. Ռոհների հաշվետվությունից.
« ...տունը, որտեղ ապաստանել են երեխաները, (այս պահին նրանց թիվը 311 է) գտնվում է Հալեպ քաղաքի կենտրոնում: Երեխաների 50 տոկոսը մահացել է, կենդանի մնացածներն էլ ողբալի վիճակում են: Տունն ամբողջությամբ վարակված է, աղտոտված, մի մասն էլ՝ ավերված ... երեխաներին փրկելու համար մենք պետք է անհապաղ գործի անցնեք: Մեկ-երկու շաբաթից ես սպասում եմ Պաուլային՝ մի քանի աղջիկների հետ, իսկ մինչ այդ կփորձեմ տեղի պաշտոնյաների հետ համագործակցել՝ վերանորոգման աշխատանքներն իրականացնելու համար: Այժմ Բաբը և դրանից հարավ-արևելք ընկած տարածքները նոր եկած գաղթականների համար կենտրոնատեղի են: Այնտեղ նրանք համաճարակից ու սովից մահանում են հազարներով, ամբողջ օրը մարդկանց են թաղում...»:
29 դեկտեմբեր, 1915թ. Հալեպ

Որբանոցը սկսում է աշխատել 250 երեխաներով, շուտով երեխաների թիվը հասնում է 850-ի: Հետագայում նա որբերին տեղափոխում է ավելի բարեկարգ շենք, ուր կարի սենյակ է բացում: Ռոհներին հաջողվում է Հալեպում չորրորդ բանակի կարիքները հոգալու համար հագուստի ու սպիտակեղենի արտադրամաս բացել՝ աքսորից փրկելով բազմաթիվ հայ կանանց ու աղջիկների:

Ունենալով Գերմանիայի հյուպատոս Վ. Ռյոսլերի ու ԱՄՆ-ի հյուպատոս Ջ. Ջեքսոնի աջակցությունը՝ Ռոհներն ավելի վստահ է գործել: Նա համագործակցել է նաև հայ բողոքական քահանա Հովհաննես Էսքիջյանի հետ, ով դեռևս 1915 թ. ամռանը աքսորյալներին օգնելու մի մեծ ընդհատակյա ցանց էր հիմնել և մեծ նպաստ բերել հայ գաղթականների օգնության գործին: Էսքիջյանը մահանում է տիֆից 1916 թ. մարտի 25-ին՝ թողնելով իր որբանոցի 250 երեխաների խնամքը Ռոհների թիմին: 1916 թ. օգոստոսին Ռոհների խնամքի տակ կար արդեն 720 որբ:

Հատված 1916թ. հունվարի 1-ից մինչև հունիսի 1-ն ընկած ժամանակահատվածում Հալեպում կատարված աշխատանքային հաշվետվությունից.
«Մինչև մարտի վերջ իմ աշխատանքը սահմանափակվում էր միայն ինձ հատկացված 350 որբերի հոգածությամբ, և ես անհատապես օգնում էի ինձ հանդիպած կարիքավորներին: Բայց մարտի վերջին, երբ մահացավ Հովհաննես Էսքիջյան Պատվելին, նրա խնդրանքով ես ստանձնեցի որբանոցի, ինչպես նաև կարիքավորների վիճակի բարելավման խնդիրները: ... Ինչպես երևում է ապրիլ ու մայիս ամսվա իմ հաշվետվություններից, ես հնարավորություն ունեցա դրամական միջոցները տեղաբաշխել տարբեր ուղղություններով: Ես փոստով կարողանում էի ուղարկել միայն փոքր չափի գումարներ, սակայն առևտրականները, բեռնափոխադրում կատարող մարդիկ և որոշ համարձակ հայ երիտասարդներ, ում հաջողվում էր Հալեպից Դեր Զոր ճամփորդել, մեծ չափի գումարներ էին փոխանցում»:

Իրավիճակն աստիճանաբար վատթարանում էր, ֆինանսական միջոցները չէին բավարարում պարբերաբար ավելացող գաղթականների ու որբերի կարիքները հոգալու համար: Շուտով նահանգապետը Ռոհներին տեղեկացնում է, որ Հալեպի որբանոցների վերահսկողությունն անցնում է կառավարությանը և վերջինիս հրամանով պետք է տեղափոխվեն Կոնիա, Էսկիշեհիր, Կ. Պոլիս: Փետրվարին Ջեմալ փաշայի հրամանով Ռոհների որբանոցը փակվում է, և որբանոցի 70 հայ երեխաներ տեղափոխվում են Անթուրայի թուրքական որբանոց: 1917 թ. մարտի 5-ի մեկ այլ հրամանով նույն բախտին են արժանանում նաև Հալեպի բոլոր որբանոցների շուրջ 1000 հայ որբեր:

Ռոհների համար սա շատ ծանր հարված էր. նա անձամբ պետք է ուղեկցեր իր որբերին Հալեպի երկաթգծի կայարան: Այդ մասին Ռոհները 16 տարի անց հիշում է. «Դա ընդամենը մի հրաման էր, մի կարճ նախադասություն, որը գրեթե հազար հայ երեխաների համար մահ էր նշանակում: Վերջին բանը, որ տեսա, դա այդ որբերի համար նախատեսված հատուկ գնացքն էր կայարանում: Այնուհետև խավարի վարագույրն իջավ երեխաների ու ինձ վրա նույնպես»:

Ռոհները կատարեց հրամանը, բայց կայարանից վերադարձավ մտովի խաթարված, հոգեկան խոր ապրումներով: Չկարողանալով համակերպվել իրականությանը՝ նա Յ. Կյունցլերի ուղեկցությամբ մեկնում է Մարաշ, հետո տեղափոխվում Կ. Պոլիս, ապա՝ Գերմանիա: Ռոհներից երկար ժամանակ է պահանջվել հոգեկան հանգիստը վերականգնելու համար: Նրան միշտ տանջել է այն փաստը, որ որբանոցի երեխաներին մահվան ճիրաններից ազատելու համար ոչինչ չի կարողացել անել: 1926 թ. Ռոհներին է այցելել Հեդվիգ Բյուլը, ով նրա հետ աշխատել էր Մարաշում: Հ. Բյուլը հայտնել է, որ Հալեպում Ռոհների օգնական Սիսակ Մանուկյանը որոնել է իրենց որբանոցի երեխաներին և պարզել է, որ նրանցից ոչ մեկը չի մահացել և թուրքերի մոտ չի մնացել:
Ինը տարի Ռոհները սպասել էր այդ լուրին:

Բ. Ռոհներն աստիճանաբար սկսել է կյանքի վերադառնալ, աշխատել է որպես «ազատ միսիոներ» Գերմանիայի Վյուրթենբերգ քաղաքում: 1928-29 թթ. ճամփորդել է դեպի Մարաշ, Այնթափ և Սիրիա: 1932 թվականից սկսած՝ որպես «Գերմանացի կանանց առաքելության աղոթքի միության» աշխատակից, Վյուսթենռոթ քաղաքի ավետարանական մի իջևանատանը զբաղվել է Աստվածաշնչի մեկնություններով, գրի է առել իր հուշերն ու տպավորությունները: Այստեղ էլ կնքել է իր մահկանացուն 1947թ. փետրվարի 9-ին:

2014 թ. Իտալիայի Միլան քաղաքի «Արդարների պուրակում» ի հիշատակ Ռոհների հուշաքար է դրվել, ու նրա անունով ծառ է տնկվել:

Կազմեց Նարինե Մարգարյանը:


Լուսանկարները վերցված են գերմանական “Sonnen-Aufgang” թերթից: Պարբերականը եղել է «Արևելքում քրիստոնեական բարեգործության գերմանական օգնության միության» (Deutscher Hülfsbund für Christliches Liebeswerk im Orient) պաշտոնաթերթը, հրատարակվել է Մայնի Ֆրանկֆուրտ քաղաքում:



Միսիոներուհիներ Բեաթրիս Ռոհները, Հեդվիգ Բյուլը՝ Կիլիկիա մեկնող նավի տախտակամածի վրա (լուսանկարիչ՝ Բոդիլ Բյորն) 1900 թ.
ՀՑԹԻ-ի հավաքածու






Կ. Պոլսի Բեբեքի գերմանական որբանոցը, ուր աշխատել է Բ. Ռոհները, 1899 թ.





«Բեթել» որբանոցի աղջիկները. աշխատանքային ժամ, 1901 թ., փետրվար





Մարաշի գերմանական կազմակերպության աշխատակիցները (ներքևի շարքում աջից՝ Բ. Ռոհներ և Պաուլա Շեֆեր), 1904 թ., սեպտեմբեր




Բեատրիս Ռոհների հուշաքարը «Արդարների պուրակում»՝ հետևյալ գրությամբ. «Բեատրիս Ռոհներ. շվեյցարացի ուսուցչուհի, ով իր կյանքը վտանգի է ենթարկել Թուրքիայում 1915-16 թվականներին ցեղասպանությունը վերապրած հայ որբերին փրկելու համար»:




ՀԵՏԵՎԵ՝Ք ՄԵԶ



ՎԻՐՏՈՒԱԼ ԹԱՆԳԱՐԱՆ

ԼԵՄԿԻՆԻ ԿՐԹԱԹՈՇԱԿ

Lemkin
ՀՑԹԻ ՄԵԿՆԱՐԿՈՒՄ Է
2018Թ. ՌԱՖԱՅԵԼ ԼԵՄԿԻՆԻ
ԱՆՎԱՆԱԿԱՆ ԿՐԹԱԹՈՇԱԿԸ

ՀԱՏՈՒԿ ՆԱԽԱԳԻԾ

100photo
100 ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՉԱԿԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ


ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ՑՈՒՑԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

brand book
Ժամանակավոր ցուցադրություններ՝ Հայոց ցեղասպանության թեմայով
Հայոց ցեղասպանության թեմային նվիրված տարբեր խորագրերով ժամանակավոր ցուցադրությունները շահեկանորեն կնպաստեն հայկական ու միջազգային լսարաններում սույն թեման խոր և հանգամանալի ներկայացնելուն, կծառայեն կրթադաստիարակչական նպատակների:

ՀԻՇԻ՛Ր

remember
Միքայել Ֆրենկյուլյան, սովորել է Ամերիկայի Օբերլին քոլեջում: Եղել է Սեբաստիայի Ամերիկյան քոլեջի պրոֆեսոր: 1915 թ. ձերբակալվել է, այնուհետև սպանվել: Հայոց ցեղասպանության զոհ:

Հայոց ցեղասպանության ուսումնասիրության միջազգային հանդես  

Հայոց ցեղասպանության ուսումնասիրության միջազգային հանդես

«ՀՑԹԻ» հիմնադրամ
ՀՀ, Երևան 0028
Ծիծեռնակաբերդի խճուղի, 8/8
Հեռ.: +374 10 390981
    2007-2018 © Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ     Էլ.հասցե: info@genocide-museum.am